VAT (Value Added Tax) to podatek pośredni na towary i usługi, obowiązujący we wszystkich krajach UE, w tym w Polsce. Oficjalna polska nazwa to „podatek od towarów i usług” (PTU), ale w praktyce prawie zawsze używa się skrótu VAT. Faktycznie podatek płaci konsument, a przedsiębiorca jedynie go pobiera i przekazuje do urzędu skarbowego (US). Poniżej fakty aktualne na 2026 rok.

Kto musi naliczać VAT

Ogólne zasady VAT w Polsce reguluje ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535, z późn. zm.), tekst oryginalny.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy, status podatnika (Płatnik VAT) musi mieć:

  • każda osoba prawna zarejestrowana w Polsce, np. Sp. z o.o.;
  • osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą (JDG).

Aby stać się podatnikiem VAT, należy złożyć formularz VAT-R w urzędzie skarbowym przed wykonaniem pierwszej czynności opodatkowanej. Złożenie jest bezpłatne (płatne jest jedynie papierowe potwierdzenie rejestracji, 170 zł). Wszystkie rozliczenia VAT w Polsce prowadzi się wyłącznie w złotych (PLN), nigdy w euro czy dolarach.

Niektóre działalności wymagają rejestracji VAT niezależnie od obrotu: usługi prawnicze, doradcze/konsultingowe (z wyjątkiem doradztwa rolniczego), jubilerskie, sprzedaż nowych środków transportu oraz towarów z metali szlachetnych (art. 113 ust. 13 ustawy o VAT).

Stawki VAT w 2026 roku

Podstawowa stawka VAT w Polsce w 2026 roku pozostaje na poziomie 23%. Utrzymane są także stawki obniżone:

  • 23%: stawka podstawowa, obejmuje większość towarów i usług, w tym krajowe usługi IT;
  • 8%: np. niektóre roboty budowlano-montażowe związane z mieszkalnictwem, część usług gastronomicznych, niektóre wyroby medyczne;
  • 5%: podstawowe artykuły spożywcze, książki (także e-booki), czasopisma specjalistyczne, niektóre artykuły higieniczne;
  • 0%: eksport towarów poza UE i wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (WDT) do innych krajów UE.
W 2026 roku nie zaplanowano generalnych zmian stawek VAT: tarcza antyinflacyjna z zerową stawką na podstawowe produkty spożywcze wygasła już w 2024 roku, obecnie te towary są opodatkowane stawką 5%.

Zwolnienie z VAT: limit 240 000 zł

Kluczowa zmiana 2026 roku: od 1 stycznia 2026 r. limit zwolnienia podmiotowego z VAT (art. 113 ustawy o VAT) został podniesiony z 200 000 do 240 000 zł rocznego obrotu netto, na podstawie ustawy z 24 czerwca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 896).

Jeśli roczny obrót nie przekracza 240 000 zł, można pozostać podatnikiem zwolnionym i umieszczać na fakturach oznaczenie „zw.” (zwolniony). Dla podmiotów rozpoczynających działalność w trakcie roku limit liczy się proporcjonalnie: 240 000 zł × X/365, gdzie X to liczba dni prowadzenia działalności do końca roku.

Zasada przejściowa na 2026 rok: jeśli obrót w 2025 roku przekroczył 200 000 zł, ale nie przekroczył 240 000 zł, można wrócić do zwolnienia z VAT już od 1 stycznia 2026 roku, bez standardowego rocznego okresu karencji (art. 113 ust. 11 ustawy o VAT), po złożeniu aktualizacji VAT-R.

VAT dla IT i B2B: odwrotne obciążenie, VAT-EU, OSS

Jeśli prowadzisz firmę IT w Polsce i działasz w modelu B2B, obowiązują dodatkowe zasady:

  • Usługi dla firm w Polsce są opodatkowane stawką podstawową 23%.
  • Usługi dla firm z innych krajów UE (art. 28b ustawy o VAT) podlegają mechanizmowi odwrotnego obciążenia (reverse charge): wystawiasz fakturę bez VAT z oznaczeniem „odwrotne obciążenie”, a podatek rozlicza klient w swoim kraju. Wymaga to rejestracji VAT-UE (rozszerzenie formularza VAT-R) i składania informacji podsumowującej VAT-UE.
  • Usługi dla firm z krajów poza UE również nie są opodatkowane polskim VAT, ale możesz odliczyć VAT naliczony od związanych z tym kosztów.
  • Import usług od zagranicznego dostawcy: również odwrotne obciążenie, ale tu Ty jako nabywca samodzielnie rozliczasz polski VAT w deklaracji JPK_V7.
  • OSS (One Stop Shop) dotyczy wyłącznie sprzedaży na rzecz konsumentów (B2C) z innych krajów UE: np. usług elektronicznych czy subskrypcji SaaS dla osób fizycznych. Przy obrocie do 10 000 euro rocznie łącznie w UE stosuje się polski VAT; po przekroczeniu limitu można zarejestrować się do OSS zamiast rejestrować VAT w każdym kraju osobno. OSS nie ma zastosowania do usług B2B. Tam działa opisane wyżej odwrotne obciążenie.

Polskie terminy, które napotkasz: VAT należny (wychodzący) i VAT naliczony (wchodzący): różnica między nimi to kwota do zapłaty. Miesięczne deklaracje JPK_V7 składa się do 25. dnia miesiąca następującego po okresie rozliczeniowym; dla rozliczających się kwartalnie: do 25. dnia miesiąca po kwartale.

Split payment i rachunek VAT

Do firmowego rachunku bankowego polskie banki otwierają osobny rachunek VAT: to część mechanizmu podzielonej płatności (split payment, MPP), funkcjonującego od 2019 roku.

Obowiązkowy split payment stosuje się, gdy łącznie spełnione są trzy warunki: wartość brutto faktury przekracza 15 000 zł, na fakturze znajduje się pozycja z załącznika nr 15 do ustawy o VAT (roboty budowlane, elektronika, paliwa, węgiel, stal i inne metale, części samochodowe, odpady/złom), a obie strony są podatnikami VAT. Mechanizm działa na podstawie unijnej derogacji obowiązującej co najmniej do 29 lutego 2028 roku. Brak wymaganego oznaczenia „mechanizm podzielonej płatności” grozi sankcją 30% kwoty VAT.

Większość usług IT (bez sprzedaży elektroniki jako towaru) zwykle nie jest objęta obowiązkowym split paymentem: nie znajdują się w załączniku nr 15. Mechanizm można stosować dobrowolnie, przyspiesza to zwrot VAT.

Sp. z o.o. jako „druga firma” i reforma PIP 2026

Jeśli w Twojej strukturze holdingowej, obok kontraktorów B2B, funkcjonuje Sp. z o.o. (płatnik CIT) jako „druga firma”, np. do zarządzania IP lub jako spółka holdingowa, taka struktura jest obecnie coraz częściej analizowana pod kątem zgodności z reformą PIP 2026 dotyczącą przekwalifikowania umów B2B. Więcej o tym modelu „dwóch spółek” w naszej serii o PIP 2026 tutaj.

FAQ

Czy trzeba się rejestrować do VAT przy obrocie niższym niż 240 000 zł?

Nie, o ile nie świadczysz usług z listy obowiązkowej rejestracji (prawnicze, doradcze itd.). Do momentu przekroczenia limitu można pozostać podatnikiem zwolnionym.

Co jeśli świadczę usługi IT dla klienta z innego kraju UE?

Jeśli klient to firma zarejestrowana do VAT-UE, wystawiasz fakturę bez VAT z oznaczeniem „odwrotne obciążenie” (potrzebujesz własnej rejestracji VAT-UE). Jeśli klient jest osobą prywatną, obowiązują inne zasady (OSS po przekroczeniu 10 000 euro).

Bibliography and legal basis

  • Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535, z późn. zm.), tekst oryginalny.
  • Ustawa z dnia 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2025 poz. 896): podniesienie limitu zwolnienia z VAT do 240 000 zł od 1 stycznia 2026 r.
  • Art. 113 ust. 1, 9, 11, 13 ustawy o VAT; art. 28b; art. 108a i załącznik nr 15.

Autor: zespół MojaFirma.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sytuacja zależy od konkretnej umowy i indywidualnych okoliczności. Jeśli coś w Twojej sytuacji nie jest do końca jasne, zachęcamy do skorzystania z bezpłatnej konsultacji z naszym zespołem.