Rejestrując jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) w Polsce, jednym z najważniejszych wyborów, przed jakim stoi przedsiębiorca, jest forma opodatkowania. Zależy od niej nie tylko wysokość podatku dochodowego, ale też sposób liczenia składki zdrowotnej, dostępne ulgi i obowiązki księgowe. W tym artykule sprawdzamy stan przepisów na 2026 rok, łącznie z tym, która forma jest już zamknięta dla nowych firm.

Jakie formy opodatkowania są dostępne w 2026 roku?

Formę opodatkowania wybieramy już przy rejestracji działalności we wniosku CEIDG-1 (pozycje dotyczące formy opodatkowania podatkiem dochodowym) albo, jeśli firma już działa, poprzez oświadczenie/aktualizację zgłoszenia do właściwego naczelnika urzędu skarbowego, zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych z 26 lipca 1991 r.1

Osoba fizyczna prowadząca JDG ma w 2026 roku do wyboru:

  • skalę podatkową (zasady ogólne): 12%/32%;
  • podatek liniowy: 19%;
  • ryczałt od przychodów ewidencjonowanych: stawki od 2% do 17% w zależności od rodzaju działalności;
  • kartę podatkową, ale tylko dla podatników, którzy korzystali z niej już 31 grudnia 2021 r. i kontynuują ją bez przerwy. Od 1 stycznia 2022 r. (Polski Ład) karta podatkowa jest zamknięta dla nowych firm i nie można na nią „przejść” z innej formy.

Jeśli nie wybierzemy żadnej formy, z urzędu przypisana zostanie skala podatkowa.

Skala podatkowa (zasady ogólne): 12/32%

To forma domyślna: jeśli nie złożymy żadnego oświadczenia, właśnie ona będzie nas obowiązywać.

W 2026 roku obowiązuje:

  • 12%: dla dochodu do 120 000 zł rocznie;
  • 32%: od nadwyżki dochodu powyżej 120 000 zł;
  • kwota wolna od podatku: 30 000 zł (odpowiada jej kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł rocznie, wliczana w mechanizm zaliczek).

Przykład: przy dochodzie 150 000 zł rocznie, 120 000 zł jest opodatkowane stawką 12% (z uwzględnieniem kwoty wolnej), a pozostałe 30 000 zł nadwyżki stawką 32%.

Zalety skali: wspólne rozliczenie z małżonkiem, ulga na dzieci i inne ulgi podatkowe (np. termomodernizacyjna, na IKZE), kwota wolna od podatku.

Składka zdrowotna: 9% dochodu, ale nie mniej niż minimalna składka miesięczna: w 2026 r. 432,54 zł (liczona jako 9% minimalnego wynagrodzenia 4 806 zł brutto).

Podatek liniowy: 19%

Stawka jest stała, 19%, niezależnie od wysokości dochodu, przez cały rok.

Opłaca się przede wszystkim przedsiębiorcom z wyższymi dochodami (typowo powyżej progu 120 000 zł), którzy nie korzystają w praktyce z ulg dostępnych na skali.

Wady: przy podatku liniowym nie można rozliczać się wspólnie z małżonkiem, ani skorzystać z większości ulg podatkowych (np. ulgi na dzieci), nie obowiązuje też kwota wolna od podatku.

Składka zdrowotna: 4,9% dochodu, minimum tak samo jak na skali: 432,54 zł miesięcznie w 2026 r.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Ryczałt liczy podatek od przychodu (nie od dochodu), nie odliczamy kosztów uzyskania przychodu, ale stawka bywa niższa niż na skali czy liniowym. Limit przychodu uprawniający do ryczałtu w 2026 r. to 8 517 000 zł (2 mln euro przeliczone wg kursu NBP z 1 października 2025 r.).

Wybrane stawki ryczałtu na 2026 rok:

StawkaPrzykładowa działalność
17%wolne zawody (np. część usług niematerialnych, pośrednictwo)
15%m.in. niektóre usługi pośrednictwa, doradztwa, reprografia
14%usługi w opiece zdrowotnej, architektura i inżynieria, badania i analizy techniczne
12%usługi związane z oprogramowaniem i doradztwem w zakresie IT (PKWiU dział 62, poza leasingiem)
10%kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek
8,5% / 12,5%usługi ogólne (8,5% do 100 000 zł przychodu, 12,5% od nadwyżki)
5,5%działalność wytwórcza, budowlana
3%handel, gastronomia (bez napojów alkoholowych)

Uwaga dla branży IT: stawka 12% dotyczy konkretnej klasyfikacji PKWiU usług programistycznych/konsultingu IT, nie każda usługa „związana z IT” automatycznie łapie się na 12%. W razie wątpliwości warto potwierdzić klasyfikację indywidualną interpretacją albo z księgową.

Składka zdrowotna na ryczałcie jest kwotą stałą, zależną od przychodu za rok poprzedni, w 3 progach (stawki 2026):

Przychód za 2025 r.Składka zdrowotna miesięcznie w 2026 r.
do 60 000 zł498,35 zł
powyżej 60 000 zł do 300 000 zł830,58 zł
powyżej 300 000 zł1 495,04 zł

Karta podatkowa: tylko dla kontynuujących

Karta podatkowa to stała miesięczna kwota podatku, ustalana przez naczelnika urzędu skarbowego na podstawie rodzaju działalności, wielkości miejscowości i liczby zatrudnionych, niezależna od faktycznego dochodu. Nie wymaga prowadzenia księgowości.

Od 1 stycznia 2022 r. (Polski Ład) karta podatkowa jest zamknięta dla nowych podatników: nie można jej wybrać, rejestrując nową działalność, ani „przejść” na nią z innej formy. Mogą z niej korzystać wyłącznie ci, którzy byli na karcie na 31 grudnia 2021 r. i nieprzerwanie ją kontynuują (rezygnacja oznacza brak powrotu).

Dla firm objętych JDG typowych w naszej praktyce (usługi B2B, IT, konsulting) karta podatkowa nie jest już praktyczną opcją, dlatego w dalszej części artykułu skupiamy się na trzech pozostałych formach.

Jak i kiedy zmienić formę opodatkowania

Wybrana forma opodatkowania obowiązuje przez cały rok podatkowy: nie można jej zmienić w trakcie roku (poza wyjątkami, gdy podatnik z mocy przepisów traci prawo do dotychczasowej formy).

Termin zmiany formy opodatkowania (skala ↔ liniowy ↔ ryczałt) dla firmy już działającej to 20. dzień miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskaliśmy pierwszy w roku przychód, a jeśli pierwszy przychód wypadł w grudniu, termin wydłuża się do końca roku. W typowym przypadku (pierwszy przychód w styczniu) oznacza to termin do 20 lutego.

Nowe firmy wybierają formę opodatkowania przy rejestracji w CEIDG-1 (pozycje 18-19 wniosku) albo składając oświadczenie do naczelnika US.

Sposób odprowadzania podatku: zaliczki miesięczne, kwartalne, uproszczone

Niezależnie od wybranej formy, mamy do wyboru sposób wpłacania zaliczek na podatek dochodowy:

  • zaliczki miesięczne: podstawowy sposób; termin wpłaty to 20. dzień każdego miesiąca za miesiąc poprzedni;
  • zaliczki kwartalne: dla małych podatników (przychód za poprzedni rok do 8 517 000 zł w 2026 r.) oraz podatników rozpoczynających działalność w danym roku; terminy: I kw. do 20 kwietnia, II kw. do 20 lipca, III kw. do 20 października, IV kw. do 20 stycznia roku następnego; o wyborze trzeba zawiadomić US do 20 lutego danego roku (lub przy rejestracji w CEIDG-1);
  • zaliczki uproszczone: dostępne na skali i liniowym dla podatników, którzy prowadzili działalność w poprzednich latach (niedostępne dla firm w pierwszym/drugim roku działania); wysokość liczona na podstawie dochodu z lat wcześniejszych, niezależnie od bieżących wyników.

Jeśli termin płatności wypada w dzień wolny od pracy, przesuwa się na pierwszy dzień roboczy po nim.

Wybór formy opodatkowania a ustawa PIP 2026

Ważne zastrzeżenie: sama forma opodatkowania (skala, liniowy, ryczałt) nie ma znaczenia dla ryzyka reklasyfikacji współpracy B2B na umowę o pracę wynikającego z nowelizacji Kodeksu pracy i ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z 2026 roku. PIP ocenia charakter faktycznego wykonywania zadań (podległość, godziny pracy, narzędzia, wyłączność), nie sposób rozliczania podatku. Nawet przedsiębiorca na ryczałcie 12% może zostać uznany za pracownika, jeśli jego współpraca w praktyce wygląda jak stosunek pracy. Więcej w naszym poradniku PIP 2026 dla kontraktorów B2B.

FAQ

Czy mogę zmienić formę opodatkowania w trakcie roku? Nie, wybrana forma obowiązuje przez cały rok podatkowy. Zmiana jest możliwa tylko na kolejny rok, w terminie związanym z pierwszym przychodem (patrz wyżej).

Czy karta podatkowa jest jeszcze dostępna dla nowych firm w 2026 roku? Nie. Od 1 stycznia 2022 r. karta podatkowa jest zamknięta dla nowych podatników, dostępna jest tylko dla tych, którzy kontynuują ją nieprzerwanie od 2021 roku.

Która forma opodatkowania jest najlepsza dla programisty na B2B? Nie ma jednej odpowiedzi, zależy od wysokości przychodów, kosztów działalności i ulg, z których korzystamy. Ryczałt 12% bywa korzystny przy niskich kosztach i wysokich przychodach, ale nie pozwala odliczać kosztów. Warto to policzyć indywidualnie z księgową dla konkretnego przypadku.

Bibliografia

  • Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350 (tekst jednolity z późn. zm.).
  • Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (tekst jednolity z późn. zm.).
  • Komunikaty Ministerstwa Finansów i podatki.gov.pl dot. limitów podatkowych i składki zdrowotnej na 2026 r.

Autor: Zespół MojaFirma.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej lub podatkowej. Każda sytuacja zależy od indywidualnych okoliczności. Jeśli coś w Twojej sytuacji wymaga wyjaśnienia, zapraszamy na bezpłatną konsultację.