Od listopada 2019 roku w Polsce obowiązuje obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności (split payment, MPP) dla określonej kategorii transakcji B2B objętych VAT. Sprawdźmy, jak działa on technicznie, kogo dotyczy w 2026 roku i co grozi za jego niedopełnienie.

Jak działa split payment

Mechanizm podzielonej płatności (MPP) polega na tym, że kwota brutto, którą nabywca przelewa za towar lub usługę, jest automatycznie dzielona przez bank na 2 osobne rachunki bankowe sprzedawcy:

  • kwota netto (wartość towaru/usługi bez podatku) trafia na podstawowy rachunek rozliczeniowy firmy;
  • kwota podatku VAT trafia na osobny rachunek VAT (Rachunek VAT).

Płacąc fakturę przez bankowość internetową, zamiast zwykłego przelewu trzeba użyć specjalnego komunikatu przelewu MPP, w którym wypełnia się 4 obowiązkowe pola:

  • kwotę netto;
  • kwotę VAT;
  • NIP sprzedawcy;
  • numer faktury.

To właśnie te 4 pola dają bankowi sygnał, by automatycznie podzielić płatność między dwa rachunki odbiorcy.

Mechanizm split payment istnieje od 2018 roku jako dobrowolny sposób płatności, a od listopada 2019 roku dla określonej kategorii transakcji stał się obowiązkowy.

Główne przepisy dotyczące split payment znajdują się w ustawie o podatku od towarów i usług*, w sekcji „Mechanizm podzielonej płatności” (art. 108a-108d).

*Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535, z późn. zm.): oryginał na stronie Sejmu.

Kogo dotyczy obowiązkowy split payment

Na 2026 rok obowiązkowy split payment stosuje się, gdy jednocześnie spełnione są wszystkie trzy warunki:

1. Kwota faktury: wartość brutto faktury przekracza 15 000 zł; 2. Rodzaj towaru lub usługi: na fakturze znajduje się przynajmniej jedna pozycja z załącznika nr 15 do ustawy o VAT: roboty budowlane, elektronika (w tym telefony i procesory), paliwa, węgiel, stal i inne metale, części samochodowe, odpady i złom; 3. Obie strony transakcji są podatnikami VAT (Płatnik VAT), czyli mechanizm dotyczy wyłącznie przelewów między dwiema firmami (B2B).

Mechanizm nie ma zastosowania do transakcji ze zwykłym konsumentem (B2C) i nie dotyczy osób w ogóle niedziałających w biznesie w Polsce.

Jeśli wszystkie trzy warunki są spełnione, sprzedawca ma obowiązek umieścić na fakturze adnotację „mechanizm podzielonej płatności”. Nie trzeba wcześniej zawiadamiać urzędu skarbowego (US). Obowiązek powstaje automatycznie po spełnieniu warunków.

Większość usług IT (bez sprzedaży elektroniki jako towaru) zwykle nie jest objęta obowiązkowym split paymentem. Nie znajdują się w załączniku nr 15. Mechanizm można stosować dobrowolnie, co przyspiesza zwrot VAT.

Mechanizm działa w Polsce na podstawie specjalnej derogacji Unii Europejskiej, przedłużonej co najmniej do 29 lutego 2028 roku.

Czym jest rachunek VAT

Do podstawowego rachunku rozliczeniowego przedsiębiorcy bank automatycznie otwiera specjalny rachunek VAT (Rachunek VAT): dodatkowy rachunek przeznaczony do obsługi zobowiązań podatkowych z tytułu VAT. Rachunek można otworzyć wyłącznie w złotych, nie w walucie obcej, a jego otwarcie i prowadzenie są bezpłatne dla klienta.

Środki na rachunku VAT należą do podatnika, ale dysponowanie nimi jest ograniczone przepisami. Z tego rachunku można opłacić:

  • sam VAT (w tym VAT od importu towarów);
  • PIT i CIT, w tym zaliczki oraz odsetki za zwłokę;
  • składki ZUS;
  • akcyzę i należności celne;
  • przelew na inny rachunek VAT (w tym samym banku).
Ważne uzupełnienie do nieaktualnej informacji: pierwotnie (w 2019 roku) z rachunku VAT można było opłacać wyłącznie sam VAT. Po nowelizacji SLIM VAT katalog rozszerzono: obecnie można z niego opłacać także PIT, CIT, ZUS, akcyzę i cło (art. 108b ustawy o VAT, art. 62b Prawa bankowego).

Z tego rachunku nadal nie można opłacić wynagrodzeń pracowników, czynszu za biuro ani leasingu samochodu. Te kategorie wydatków nie znajdują się w zamkniętym ustawowym katalogu. Jeśli chcesz przelać środki z rachunku VAT na cel spoza tego katalogu, musisz złożyć wniosek do naczelnika urzędu skarbowego o „uwolnienie” tych środków.

Konsekwencje niezastosowania obowiązkowego split payment

Tu trzeba rozróżnić dwie odrębne sytuacje:

1. Sprzedawca nie umieścił na fakturze obowiązkowej adnotacji „mechanizm podzielonej płatności”, grozi dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 30% kwoty VAT z pozycji z załącznika nr 15 (art. 106e ust. 12 ustawy o VAT). W praktyce sankcja ta nie jest nakładana, jeśli nabywca mimo braku adnotacji i tak zapłacił fakturę w split payment. Cel przepisu został już osiągnięty.

2. Nabywca zapłacił bez użycia MPP, mimo że był do tego zobowiązany, grozi dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 30% kwoty VAT z pozycji z załącznika nr 15 (art. 108a ust. 7 ustawy o VAT).

Ważny wyjątek (art. 108a ust. 8): sankcja 30% wobec nabywcy nie ma zastosowania, jeśli sprzedawca w pełni rozliczył VAT z tej faktury z urzędem skarbowym, nawet jeśli sama płatność została dokonana bez użycia mechanizmu MPP.

Poza sankcją 30%, przy naruszeniu obowiązkowego split payment wydatek z faktury może zostać wyłączony z kosztów uzyskania przychodu (KUP).

FAQ

Czy split payment dotyczy transakcji z osobami fizycznymi? Nie, mechanizm ma zastosowanie wyłącznie do transakcji między dwoma podatnikami VAT (B2B). Sprzedaż na rzecz zwykłych konsumentów (B2C) nie podlega obowiązkowemu split paymentowi.

Czy można stosować split payment dobrowolnie, nawet jeśli transakcja nie spełnia obowiązkowych warunków? Tak, split payment można stosować dobrowolnie do dowolnej transakcji, co przyspiesza procedurę zwrotu VAT z urzędu skarbowego.

Co się stanie, jeśli jako nabywca przez pomyłkę nie zastosowałem MPP przy obowiązkowej transakcji, ale sprzedawca w pełni rozliczył VAT? W takiej sytuacji sankcja 30% VAT nie zostanie wobec Ciebie zastosowana. Ustawa wprost przewiduje taki wyjątek (art. 108a ust. 8 ustawy o VAT).

Bibliografia i podstawa prawna

  • Art. 108a-108d, 106e ust. 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535, z późn. zm.): mechanizm split payment, sankcje, załącznik nr 15.
  • Art. 108b ustawy o VAT oraz art. 62b ustawy Prawo bankowe: rozszerzony katalog płatności z rachunku VAT (PIT, CIT, ZUS, akcyza, cło).
Umów konsultację

Autor: zespół inkubatora biznesowego IT Moja Firma.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sytuacja jest indywidualna i zależy od konkretnej umowy oraz okoliczności. Jeśli coś w Twojej sytuacji nie jest jasne, zapraszamy na bezpłatną konsultację z naszym zespołem.