VAT (podatek od towarów i usług) to podatek pośredni obowiązujący w Polsce i w całej Unii Europejskiej. Faktycznie płaci go konsument, a przedsiębiorca jedynie pobiera go i przekazuje do urzędu skarbowego (US). Poniżej aktualne na 2026 rok stawki, limit zwolnienia z VAT, zasady rejestracji oraz specyfika dla kontraktorów IT/B2B.

Kto płaci VAT: Płatnik VAT

Podatek VAT dotyczy wszystkich, którzy zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT* mają status podatnika: Płatnik VAT. W szczególności są to:

  • osoby prawne zarejestrowane w Polsce, np. Sp. z o.o.;
  • osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą (JDG).

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535, z późn. zm.): link do ustawy.

Aby zostać płatnikiem VAT, dobrowolnie lub obowiązkowo, trzeba przed wykonaniem pierwszej czynności opodatkowanej złożyć formularz VAT-R w urzędzie skarbowym. Samo złożenie jest bezpłatne (płatne jest jedynie wydanie papierowego potwierdzenia rejestracji: 170 zł).

Niektóre działalności wymagają rejestracji VAT niezależnie od obrotu: usługi prawnicze, usługi doradcze/konsultingowe (z wyjątkiem doradztwa rolniczego), usługi jubilerskie, sprzedaż nowych środków transportu oraz towarów z metali szlachetnych (art. 113 ust. 13 ustawy o VAT).

W rozliczeniach między firmami w Polsce zwykle podaje się kwotę netto (bez VAT), a nie brutto. Kwota brutto na fakturze = kwota netto + kwota VAT. W rachunkowości rozróżniamy VAT należny (dodawany do własnej sprzedaży) i VAT naliczony (zapłacony przy zakupach). Różnica między nimi to kwota, którą należy przekazać do US do 25. dnia miesiąca następującego po okresie rozliczeniowym.

Stawki VAT w 2026 roku

W 2026 roku obowiązują te same cztery stawki VAT, co od kilku lat. Stawki się nie zmieniły:

  • 23%: stawka podstawowa, obejmuje większość towarów i usług, w tym krajowe usługi IT;
  • 8%: np. niektóre roboty budowlano-montażowe związane z mieszkalnictwem, część usług gastronomicznych, niektóre wyroby medyczne;
  • 5%: podstawowe artykuły spożywcze, książki (także e-booki), czasopisma specjalistyczne, niektóre artykuły higieniczne;
  • 0%: eksport towarów poza UE i wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (WDT) do innych krajów UE.
Tarcza antyinflacyjna z zerową stawką VAT na podstawowe produkty żywnościowe wygasła w 2024 roku. W 2026 roku żywność podstawowa jest opodatkowana stawką 5%.

Zwolnienie z VAT: limit 240 000 zł

Kluczowa zmiana 2026 roku: od 1 stycznia 2026 r. limit zwolnienia podmiotowego z VAT (art. 113 ustawy o VAT) został podniesiony z 200 000 do 240 000 zł rocznego obrotu netto. Zmianę wprowadza ustawa z 24 czerwca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 896).

Jeśli roczny obrót nie przekracza 240 000 zł, można nie rejestrować się jako czynny podatnik VAT, a na fakturach umieszczać oznaczenie „zw.” (zwolniony). Dla podmiotów rozpoczynających działalność w trakcie roku limit liczy się proporcjonalnie:

240 000 zł × X/365, gdzie X to liczba dni prowadzenia działalności do końca roku.

Zasada przejściowa na 2026 rok: jeśli obrót w 2025 roku przekroczył 200 000 zł, ale nie przekroczył 240 000 zł, można wrócić do zwolnienia z VAT już od 1 stycznia 2026 roku, bez standardowego rocznego okresu karencji (art. 113 ust. 11 ustawy o VAT). Wymaga to złożenia aktualizacji formularza VAT-R.

Zwolnienie nigdy nie obejmuje działalności wymienionych powyżej (prawnicze, doradcze, jubilerskie itd.). Takie podmioty muszą być czynnymi podatnikami VAT niezależnie od obrotu.

VAT dla IT i B2B: odwrotne obciążenie, VAT-EU, OSS

Kontraktorzy IT i inni przedsiębiorcy B2B muszą znać kilka dodatkowych zasad:

  • Usługi dla firm w Polsce są opodatkowane stawką podstawową 23%.
  • Usługi dla firm z innych krajów UE (art. 28b ustawy o VAT) podlegają mechanizmowi odwrotnego obciążenia (reverse charge): wystawiasz fakturę bez VAT, z oznaczeniem „odwrotne obciążenie”/„reverse charge”, a podatek rozlicza nabywca w swoim kraju. Wymaga to rejestracji VAT-UE (rozszerzenie formularza VAT-R) i składania informacji podsumowującej VAT-UE.
  • Import usług (zakup usług od zagranicznego dostawcy): również odwrotne obciążenie, ale teraz to Ty jako nabywca samodzielnie rozliczasz polski VAT w deklaracji JPK_V7.
  • OSS (One Stop Shop) dotyczy wyłącznie sprzedaży na rzecz konsumentów (B2C) z innych krajów UE, np. usług elektronicznych czy subskrypcji SaaS dla osób fizycznych. Jeśli łączna sprzedaż do UE nie przekracza 10 000 euro rocznie, stosuje się polski VAT; po przekroczeniu tego limitu można zarejestrować się do OSS i rozliczać VAT dla całej UE jedną deklaracją, bez rejestracji w każdym kraju osobno. OSS nie ma zastosowania do usług B2B. Tam działa opisane wyżej odwrotne obciążenie.

Split payment i rachunek VAT

Do firmowego rachunku bankowego polskie banki otwierają osobny rachunek VAT. To część mechanizmu podzielonej płatności (split payment, MPP), funkcjonującego od 2019 roku.

Obowiązkowy split payment stosuje się, gdy łącznie spełnione są trzy warunki: wartość brutto faktury przekracza 15 000 zł, na fakturze znajduje się przynajmniej jedna pozycja z załącznika nr 15 do ustawy o VAT (roboty budowlane, elektronika, paliwa, węgiel, stal i inne metale, części samochodowe, odpady/złom), a obie strony transakcji są podatnikami VAT. Mechanizm działa na podstawie unijnej derogacji obowiązującej co najmniej do 29 lutego 2028 roku. Brak wymaganego oznaczenia „mechanizm podzielonej płatności” na kwalifikującej się fakturze grozi sankcją w wysokości 30% kwoty VAT.

Większość usług IT (bez sprzedaży elektroniki jako towaru) zwykle nie jest objęta obowiązkowym split paymentem. Nie znajdują się w załączniku nr 15. Mechanizm można jednak stosować dobrowolnie.

Sp. z o.o. jako „druga firma” i reforma PIP 2026

Jeśli w Twojej strukturze holdingowej, obok kontraktorów B2B, funkcjonuje Sp. z o.o. (płatnik CIT) jako „druga firma”, np. do zarządzania IP lub jako spółka holdingowa, taka struktura jest obecnie coraz częściej analizowana pod kątem zgodności z reformą PIP 2026 dotyczącą przekwalifikowania umów B2B. Więcej o tym modelu „dwóch spółek” w naszej serii o PIP 2026 tutaj.

FAQ

Czy trzeba się rejestrować do VAT, jeśli obrót jest niższy niż 240 000 zł?

Nie, o ile nie świadczysz usług z listy obowiązkowej rejestracji (prawnicze, doradcze itd.). Do momentu przekroczenia limitu można pozostać podatnikiem zwolnionym (status „zw.”).

Co jeśli świadczę usługi IT dla klienta z Niemiec?

Jeśli klient to firma zarejestrowana jako podatnik VAT-UE, wystawiasz fakturę bez VAT z oznaczeniem „odwrotne obciążenie” (potrzebujesz własnej rejestracji VAT-UE). Jeśli klient jest osobą prywatną, obowiązują inne zasady (OSS po przekroczeniu limitu 10 000 euro).

Bibliography and legal basis

  • Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535, z późn. zm.): tekst oryginalny.
  • Ustawa z dnia 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2025 poz. 896), która podniosła limit zwolnienia z VAT do 240 000 zł od 1 stycznia 2026 r.: tekst oryginalny.
  • Art. 113 ust. 1, 9, 11, 13 ustawy o VAT (limit i wyłączenia ze zwolnienia); art. 28b (miejsce świadczenia usług B2B); art. 108a (split payment) i załącznik nr 15.

Autor: zespół MojaFirma.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sytuacja zależy od konkretnej umowy i indywidualnych okoliczności. Jeśli coś w Twojej sytuacji nie jest do końca jasne, zachęcamy do skorzystania z bezpłatnej konsultacji z naszym zespołem.