Wiele osób, które dopiero przeprowadziły się do Polski, zastanawia się, co zrobić, gdy będą potrzebować lekarza. Wyjaśniamy, jak działa polski system opieki zdrowotnej i kto ma obowiązek płacić składki.

Jak działa polski system opieki zdrowotnej

W przeciwieństwie do krajów, gdzie opieka zdrowotna jest finansowana wyłącznie z budżetu, w Polsce głównym źródłem finansowania są obowiązkowe składki, które płacą pracujące osoby przez ZUS.

Wysokość tej składki, składka zdrowotna, wynosi 9% podstawy (dla osób na umowie o pracę to praktycznie 9% wynagrodzenia brutto; dla samozatrudnionych podstawę liczy się inaczej, patrz niżej).

Zebrane środki trafiają do NFZ (Narodowego Funduszu Zdrowia), który rozdziela je między regiony i województwa oraz podpisuje umowy z placówkami medycznymi. Płacąc składkę do NFZ, masz prawo do świadczeń w każdej placówce, która ma kontrakt z funduszem, co rozpoznasz po naklejce NFZ przy wejściu.

Kto i jak jest ubezpieczony

Każda osoba pracująca (w tym cudzoziemiec) na podstawie:

nabywa prawo do świadczeń NFZ automatycznie: pracodawca ma obowiązek zgłosić ją do ZUS. Dane trafiają do rejestrów państwowych, a do potwierdzenia ubezpieczenia wystarczy zwykle numer PESEL. Jeśli go nie masz, ubezpieczenie można potwierdzić wydrukiem ZUS RCA.

Składki dla samozatrudnionych (JDG)

Dla osób prowadzących własną działalność gospodarczą (JDG) wysokość składki zależy od wybranej formy opodatkowania na 2026 rok:

  • skala podatkowa: 9% dochodu;
  • podatek liniowy: 4,9% dochodu;
  • ryczałt: kwota stała zależna od przychodu za rok poprzedni: 498,35 zł (przychód do 60 000 zł), 830,58 zł (60 000-300 000 zł) albo 1495,04 zł (powyżej 300 000 zł).

Od 1 lutego 2026 r. minimalna podstawa składki dla skali/liniowego wynosi 100% płacy minimalnej (4806 zł), co oznacza minimalną składkę 432,54 zł/mies. dla tych dwóch form (wcześniej obowiązywała preferencyjna podstawa 75% płacy minimalnej).

Ważne dla kontraktorów B2B: jeśli Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) przekwalifikuje Twoją umowę B2B na stosunek pracy w ramach reformy PIP 2026, zamawiający będzie zobowiązany do dopłaty zaległych składek ZUS/NFZ tak, jak przy umowie o pracę, a nie wg stawki JDG. Więcej o tym ryzyku w naszej serii o reformie PIP 2026.

Czy można nie płacić składki NFZ?

Nie da się zrezygnować ze składki, jeśli pracujesz na umowie o pracę, umowie zlecenie, prowadzisz JDG albo działasz przez Sp. z o.o. Ta zasada obowiązuje nawet wtedy, gdy masz dodatkowo prywatne ubezpieczenie zdrowotne: duzi gracze rynkowi (Medicover, Enelmed, LuxMed) uzupełniają obowiązkową składkę NFZ, a nie zastępują jej.

Wyjątek to umowa o dzieło (o ile nie jest zawarta z własnym pracodawcą), taki kontrakt nie generuje obowiązku składki zdrowotnej. W tym przypadku sam decydujesz, czy ubezpieczyć się dobrowolnie w NFZ, czy wykupić prywatną polisę.

Jeśli nie masz żadnego ubezpieczenia i potrzebujesz pomocy lekarza, płatna medycyna w Polsce jest w pełni legalna: otrzymasz rachunek za usługę, ale zapłacisz z własnej kieszeni.

Warto wiedzieć: od 2026 roku praktycznie wszystkie recepty są elektroniczne (e-recepta), a historia wizyt, recept i skierowań jest dostępna na koncie pacjenta: Internetowe Konto Pacjenta (IKP) na pacjent.gov.pl.

Jeśli planujesz podróże po Europie, będąc ubezpieczonym w NFZ możesz otrzymać Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ/EHIC), bez zmian pokrywa niezbędną opiekę medyczną w innych krajach UE/EOG.

FAQ

Kto płaci składkę do NFZ: pracodawca czy ja?
Na umowie o pracę składkę technicznie płaci pracodawca, odliczając ją od Twojego wynagrodzenia brutto, nie musisz nic samodzielnie przekazywać. Na JDG płacisz ją sam wraz z resztą płatności do ZUS.

Co jeśli pracuję zdalnie dla zagranicznej firmy w modelu B2B?
Jeśli masz zarejestrowaną JDG w Polsce, płacisz składkę wg wybranej formy opodatkowania (patrz wyżej), niezależnie od tego, gdzie znajduje się Twój klient.

Czy potrzebuję prywatnej polisy, jeśli płacę do NFZ?
Nie jest to obowiązkowe, ale bywa popularne ze względu na długie kolejki w placówkach publicznych. Prywatna polisa nie zwalnia z obowiązkowej składki NFZ.

Potrzebujesz konsultacji w sprawie legalizacji biznesu lub pobytu w Polsce? Zapisz się na bezpłatną konsultację.

Autor: zespół MojaFirma. Ostatnia weryfikacja: 27 lipca 2026.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani medycznej.