Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa obowiązuje od 12 marca 2022 roku i od tego czasu była nowelizowana ponad dziesięć razy. Ostatnia duża zmiana, tzw. ustawa wygaszająca z 23 stycznia 2026 roku, wejściem w życie 5 marca 2026 roku zamknęła pewien etap: część ułatwień się skończyła, ale ochrona dla obywateli Ukrainy z numerem PESEL ze statusem UKR została przedłużona. Tłumaczymy, co obowiązuje na dzień 27 lipca 2026 roku i czego pilnować, aby nie stracić legalnego statusu.

Ochrona czasowa: do jakiej daty działa teraz

Stan na 27 lipca 2026 roku: ochrona czasowa (dyrektywa UE 2001/55/WE) dla obywateli Ukrainy działa do 4 marca 2027 roku. Rada UE przedłużyła ją decyzją z 13 czerwca 2025 roku, z 4 marca 2026 do 4 marca 2027 roku. To już trzecie przedłużenie od aktywowania mechanizmu decyzją wykonawczą 2022/382 z 4 marca 2022 roku.

26 czerwca 2026 roku Komisja Europejska zaproponowała przedłużenie ochrony o kolejny rok, do 4 marca 2028 roku, a 15 lipca 2026 roku państwa członkowskie UE politycznie uzgodniły to przedłużenie. Rada UE formalnie przyjęła to przedłużenie jako decyzję wykonawczą (UE) 2026/1912 z 30 lipca 2026 roku, opublikowaną w Dzienniku Urzędowym UE 4 sierpnia 2026 roku, wydłużając ochronę czasową do 4 marca 2028 roku. Przedłużenie to obowiązuje od 5 marca 2027 roku, wraz z nową zasadą kwalifikowalności (w mocy od 31 lipca 2026 roku) wymagającą od nowych wnioskodawców w wieku poborowym udokumentowania spełnienia obowiązków wojskowych wynikających z prawa ukraińskiego; osoby, które już mają status ochrony, nie są objęte tą nową zasadą.

W Polsce ta unijna decyzja jest wdrażana przez polską specustawę i zsynchronizowana z nią: wszystkie kluczowe terminy (obowiązywanie statusu PESEL UKR, przedłużenia wiz i kart pobytu) zostały również wydłużone do 4 marca 2027 roku, a po dopracowaniu przepisów krajowych zostaną przesunięte do 4 marca 2028 roku.

Ustawa wygaszająca z 5 marca 2026 roku: co się skończyło, co przedłużono

19 lutego 2026 roku Prezydent RP podpisał ustawę z 23 stycznia 2026 roku o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 203). Weszła ona w życie 5 marca 2026 roku i zasadniczo zamyka pierwotną wersję specustawy z 2022 roku, przenosząc ochronę Ukraińców na bardziej systemowe podstawy.

Co uchylono z dniem 5 marca 2026 roku:
– dodatkowe przedłużenia terminu dobrowolnego wyjazdu dla osób z decyzją o zobowiązaniu do powrotu;
– możliwość jednorazowego uzyskania szczególnego zezwolenia na pobyt czasowy na 6 lub 12 miesięcy bez spełnienia zwykłych wymogów ustawy o cudzoziemcach (art. 42a specustawy).

Co przedłużono do 4 marca 2027 roku:
– okresy ważności wiz krajowych i zezwoleń na pobyt czasowy wydanych obywatelom Ukrainy;
– okresy ważności kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca i decyzji o pobycie tolerowanym;
– uznanie za legalny pobytu Ukraińców, którzy wyczerpali limit bezwizowy lub okres wizy Schengen.

PESEL UKR: nowe zasady rejestracji i potwierdzania tożsamości

Numer PESEL ze statusem UKR pozostaje kluczową podstawą legalnego pobytu dla uchodźców z Ukrainy. Od 2026 roku zasady jego uzyskania i zachowania są jednak zaostrzone:

  • wniosek o PESEL UKR trzeba złożyć w ciągu 30 dni od wjazdu do Polski, inaczej istnieje ryzyko utraty statusu ochrony czasowej;
  • jeśli otrzymałeś PESEL UKR wcześniej bez przedstawienia paszportu lub innego dokumentu tożsamości ze zdjęciem (np. wyłącznie na podstawie oświadczenia), musisz zaktualizować swoje dane w rejestrze PESEL, osobiście przedstawiając dokument w urzędzie gminy, do 31 sierpnia 2026 roku;
  • brak takiego potwierdzenia oznacza utratę statusu UKR od 1 września 2026 roku, a status w rejestrze zmieni się na „NUE”, co oznacza utratę prawa do legalnego pobytu na podstawie ochrony czasowej.
Jeśli Twój PESEL UKR został wydany tylko na podstawie oświadczenia, bez paszportu, nie zwlekaj z wizytą w urzędzie gminy. Termin 31 sierpnia 2026 roku najprawdopodobniej nie będzie ponownie przedłużany.

Praca bez zezwolenia: powiadomienie zamiast zezwolenia na pracę

Obywatele Ukrainy z aktywną ochroną czasową (PESEL UKR) nadal korzystają z uproszczonego dostępu do rynku pracy również po 5 marca 2026 roku. Pracodawca ma jedynie obowiązek powiadomić powiatowy urząd pracy (PUP) o powierzeniu pracy, elektronicznie, przez portal praca.gov.pl, w terminie 7 dni od podjęcia pracy. Odrębne zezwolenie na pracę nie jest wymagane. Za brak powiadomienia pracodawcy grozi kara grzywny od 1000 do 3000 złotych.

Dla obywateli Ukrainy, którzy przebywają w Polsce legalnie, ale nie mają statusu UKR (np. przyjechali przed 24.02.2022 i zalegalizowali się na innej podstawie), ustawa przewiduje trzyletni okres przejściowy do 4 marca 2029 roku, w tym czasie mogą oni również pracować na podstawie powiadomienia, a nie zezwolenia. Po tej dacie będą potrzebować zwykłego tytułu do pracy zgodnie z ogólnymi zasadami dla cudzoziemców.

Praca jako JDG lub podwykonawca w ramach kontraktu B2B w ogóle nie wymaga powiadomienia PUP, bo nie chodzi o zatrudnienie, a o prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Kluczowym warunkiem jest legalny pobyt w Polsce, który status UKR zapewnia do 4 marca 2027 roku.

JDG na takich samych zasadach jak obywatele Polski

Od 5 marca 2026 roku kwestię rejestracji jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG) regulują ogólne przepisy ustawy z 6 marca 2018 roku o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2018 poz. 649), a nie odrębne przepisy specustawy.

Najważniejsze dla obywateli Ukrainy z ochroną czasową: nic się nie zmienia. Dopóki obowiązuje Twój status UKR, możesz rejestrować nowe JDG i prowadzić je na takich samych zasadach jak obywatele Polski, bez dodatkowych wymogów co do skali czy charakteru działalności.

Inaczej wygląda sytuacja obywateli Ukrainy bez statusu UKR (zalegalizowanych na innej podstawie, np. kartą pobytu niezwiązaną z ochroną czasową): mogą oni kontynuować prowadzenie JDG zarejestrowanej przed 5 marca 2026 roku, ale nie mogą zarejestrować nowej po tej dacie, chyba że mają inną podstawę pobytową, która daje takie prawo (np. zezwolenie na pobyt stały, status rezydenta długoterminowego UE, Blue Card UE lub niektóre rodzaje zezwolenia na pobyt czasowy).

Alternatywą dla własnej JDG jest praca przez biznes-inkubator, gdzie nie musisz samodzielnie rejestrować działalności. Porównanie obu opcji znajdziesz w artykule Biznes-inkubator vs JDG: plusy i minusy

Nowa karta pobytu CUKR

Od 4 maja 2026 roku obywatele Ukrainy ze statusem UKR mogą składać wnioski o nową kartę pobytu z adnotacją „Poprzednio posiadacz ochrony czasowej” (tzw. karta pobytu CUKR). To trzyletnie zezwolenie na pobyt czasowy, które stopniowo przenosi uchodźców z reżimu ochrony czasowej na bardziej stabilny status pobytu czasowego.

Wniosek składa się wyłącznie elektronicznie, przez portal MOS (mos.cudzoziemcy.gov.pl), z użyciem login.gov.pl. Warunki uzyskania, wszystkie cztery jednocześnie:

  • posiadanie statusu UKR w dniu 4 czerwca 2025 roku;
  • posiadanie statusu UKR w dniu złożenia wniosku;
  • nieprzerwane posiadanie statusu UKR przez co najmniej 365 dni;
  • posiadanie statusu UKR również w dniu wydania karty przez wojewodę.

Koszt to 440 złotych (340 zł opłaty skarbowej za zezwolenie na pobyt czasowy oraz 100 zł za samą kartę). Wniosek można złożyć do 4 marca 2027 roku. Karta CUKR daje swobodny dostęp do rynku pracy, prawo prowadzenia działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatele Polski oraz prawo podróżowania w strefie Schengen do 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu.

Ważne: uzyskanie karty CUKR oznacza automatycznie utratę statusu UKR, przechodzisz z ochrony czasowej na zwykłe zezwolenie na pobyt czasowy. Przed złożeniem wniosku warto rozważyć, co jest korzystniejsze w Twojej sytuacji.

JDG/B2B a reforma PIP 2026

Legalny pobyt i prawo do prowadzenia JDG nie chronią przed przekwalifikowaniem współpracy B2B na umowę o pracę. Od 8 lipca 2026 roku inspektorzy Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) mogą samodzielnie stwierdzić istnienie faktycznego stosunku pracy tam, gdzie formalnie zawarto umowę cywilnoprawną, jeśli praca jest wykonywana pod kierownictwem zamawiającego, w ustalonym przez niego miejscu i czasie, a wynagrodzenie jest związane z samym faktem wykonywania pracy, a nie z rezultatem. Ta zasada obowiązuje jednakowo obywateli Polski i cudzoziemców, w tym obywateli Ukrainy prowadzących JDG. Więcej o kryteriach i okresie przejściowym w naszej serii artykułów o reformie PIP 2026 tutaj.

FAQ

Co się stanie, jeśli nie potwierdzę danych w PESEL do 31 sierpnia 2026 roku?
Status UKR zostanie utracony od 1 września 2026 roku, a wraz z nim prawo do legalnego pobytu na podstawie ochrony czasowej. Wpis w rejestrze PESEL zmieni się na status „NUE”.

Czy muszę wyrobić kartę CUKR, jeśli mam już PESEL UKR?
Nie, to możliwość, a nie obowiązek. Dopóki obowiązuje ochrona czasowa (czyli do 4 marca 2027 roku), można pozostać na statusie UKR bez karty CUKR. Ale uzyskanie karty CUKR daje bardziej stabilny status prawny i ułatwia np. dalsze uzyskanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

Czy mogę prowadzić JDG i jednocześnie złożyć wniosek o kartę CUKR?
Tak, prowadzenie JDG nie uniemożliwia złożenia wniosku o kartę CUKR. Po jej otrzymaniu prowadzisz działalność już na podstawie zwykłego zezwolenia na pobyt w celu prowadzenia działalności gospodarczej, a nie na podstawie ochrony czasowej.

Bibliografia i podstawa prawna

  • Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, z późn. zm. (Dz.U. 2022 poz. 583)
  • Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 203)
  • Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2018 poz. 649)
  • Decyzja wykonawcza Rady (UE) przedłużająca ochronę czasową na podstawie dyrektywy 2001/55/WE, przyjęta 13 czerwca 2025 r., obowiązywanie do 4 marca 2027 r.
  • Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2026/1912 z 30 lipca 2026 r., opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE 4 sierpnia 2026 r., przedłużająca ochronę czasową do 4 marca 2028 r.
  • gov.pl/UDSC, komunikaty: „Zmiany w szczególnych zasadach dotyczących legalności pobytu obywateli Ukrainy” (05.03.2026) i „Informacja dotycząca procedury wydania karty pobytu CUKR”

Autor: zespół Moja Firma.

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sytuacja jest indywidualna i zależy od konkretnych okoliczności. Jeśli coś w Twojej sytuacji nie jest jasne, zapraszamy na bezpłatną konsultację z naszym zespołem.