Drugi próg podatkowy 2026 - 120 tys. brutto czy netto i kiedy płacisz 32%

Drugi próg podatkowy w 2026 roku zaczyna się przy 120 000 zł, ale to nie jest kwota z umowy ani z faktury, tylko dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty i składki społeczne. To rozróżnienie odpowiada za większość nieporozumień wokół tego tematu, bo w praktyce można fakturować znacznie więcej niż 120 000 zł rocznie i wciąż nie zapłacić ani złotówki podatku według stawki 32%. Dla programisty albo innego specjalisty IT na kontrakcie B2B pytanie o drugi próg to w gruncie rzeczy pytanie o coś innego, czy przy Twoich realnych przychodach i kosztach nadal opłaca się rozliczać na skali podatkowej, czy czas przejść na ryczałt albo podatek liniowy.

• Czym jest drugi próg podatkowy w 2026 roku
• Dochód a przychód, brutto czy netto, żeby nie pomylić pojęć
• Ile trzeba faktycznie zarobić, żeby wejść w drugi próg
• Trzy formy opodatkowania JDG obok siebie
• Ryczałt dla programisty i freelancera IT, kiedy się opłaca
• Podatek liniowy 19%, kiedy zaczyna wygrywać ze skalą
• Ile zostaje na rękę, przykład liczbowy dla trzech form
• Jak i kiedy zmienić formę opodatkowania
• Najczęstsze błędy przy wyborze formy opodatkowania
• Najczęstsze pytania

Czym jest drugi próg podatkowy w 2026 roku

Skala podatkowa w 2026 roku, tak samo jak w latach 2022-2025, ma dwa przedziały. Do 120 000 zł podstawy obliczenia podatku płacisz 12% pomniejszone o kwotę zmniejszającą podatek w wysokości 3 600 zł. Powyżej 120 000 zł płacisz 10 800 zł (czyli 12% od pierwszych 120 000 zł, uwzględniające już kwotę zmniejszającą) plus 32% od nadwyżki ponad tę kwotę. To wynika wprost z art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i, jak potwierdzają aktualne materiały Ministerstwa Finansów, te wartości nie zmieniły się od 2022 roku.

Kluczowa zasada, o którą najczęściej pytają osoby zbliżające się do progu: wyższa stawka nigdy nie obejmuje całego dochodu, tylko tę część, która przekracza 120 000 zł. Przy dochodzie 140 000 zł nie płacisz 32% od 140 000 zł, tylko 10 800 zł plus 32% z 20 000 zł nadwyżki, czyli łącznie 17 400 zł. Osobno działa kwota wolna od podatku, wynosząca 30 000 zł rocznie, czyli pierwsze 30 000 zł dochodu efektywnie nie jest opodatkowane, niezależnie od tego, w którym przedziale skali mieści się reszta dochodu. Warto też wiedzieć, że skala ma jeszcze trzeci, znacznie wyższy próg: powyżej 1 000 000 zł dochodu rocznego dochodzi danina solidarnościowa w wysokości 4%, obliczana od nadwyżki ponad ten milion, niezależnie od PIT liczonego według skali.

Dochód a przychód, brutto czy netto, żeby nie pomylić pojęć

To jest najczęstszy błąd w rozmowach o progu podatkowym, i dokładnie dlatego fraza „120 tys. brutto czy netto” tak często pojawia się w wyszukiwarce. Odpowiedź brzmi: ani jedno, ani drugie, w rozumieniu potocznym. Ustawa mówi o „podstawie obliczenia podatku”, a dla osoby prowadzącej JDG rozliczającej się na skali albo podatkiem liniowym tą podstawą jest dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu oraz o zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne (o ile nie zostały już wcześniej wliczone w koszty). To nie jest kwota „na rękę” (bo od dochodu trzeba jeszcze odjąć podatek i składkę zdrowotną, żeby dostać realne „netto”), ale nie jest to też suma wszystkich wystawionych faktur (czyli przychód brutto w rozumieniu księgowym).

Konsekwencja praktyczna: programista fakturujący 15 000 zł miesięcznie netto (180 000 zł rocznie) wcale automatycznie nie wchodzi głęboko w drugi próg. Jeśli odejmiesz koszty prowadzenia działalności (sprzęt, oprogramowanie, biuro rachunkowe) i pełne składki społeczne (rzędu 23 000-24 000 zł rocznie przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym), realny dochód bywa niższy o 25 000-30 000 zł od przychodu z faktur. To właśnie dlatego odpowiedź na pytanie „ile trzeba zarobić, żeby przekroczyć próg” wymaga policzenia konkretnie Twoich kosztów i składek, nie samej kwoty z umowy. Ważne jest też odróżnienie tego mechanizmu od ryczałtu, gdzie próg 120 000 zł ze skali w ogóle nie ma zastosowania, bo tam podatek liczy się od przychodu, opisujemy to dokładnie w dalszej części.

Ile trzeba faktycznie zarobić, żeby wejść w drugi próg

Dla osoby na skali podatkowej, bez dodatkowych ulg, uproszczony rachunek wygląda tak: żeby dochód (po odjęciu kosztów i składek społecznych) przekroczył 120 000 zł, miesięczny dochód musi średnio przekraczać 10 000 zł. Przy typowym freelancerze IT z niskimi kosztami prowadzenia działalności (bez pracowników, bez dużych inwestycji w sprzęt) i pełnym ZUS społecznym odpowiada to przychodowi rzędu 11 500-12 000 zł miesięcznie brutto z faktury, w zależności od tego, ile faktycznie wynoszą Twoje koszty. Osoba z wyższymi kosztami (na przykład wynajmowane biuro, zatrudniony podwykonawca, drogi sprzęt amortyzowany w danym roku) wejdzie w drugi próg dopiero przy wyższym przychodzie, bo więcej odejmie od podstawy.

Osoby zatrudnione na etacie albo na umowie zlecenie liczą próg nieco inaczej, bo pracodawca albo zleceniodawca już w trakcie roku nalicza zaliczki na podstawie wynagrodzenia brutto pomniejszonego o standardowe koszty uzyskania przychodu (najczęściej 250 zł miesięcznie przy jednym miejscu pracy) i składki społeczne. W miesiącu, w którym skumulowany dochód od początku roku przekroczy 120 000 zł, płatnik automatycznie zaczyna naliczać zaliczkę według stawki 32% od nadwyżki, bez konieczności składania żadnego dodatkowego oświadczenia. Dla osoby prowadzącej JDG mechanizm zaliczek działa podobnie, z tą różnicą, że to Ty sam pilnujesz, w którym miesiącu skumulowany dochód przekracza próg, i sam przeliczasz zaliczkę.

Trzy formy opodatkowania JDG obok siebie

Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą w Polsce wybiera między trzema realnie dostępnymi formami opodatkowania (karta podatkowa jest zamknięta dla nowych podatników od 2022 roku, mogą z niej korzystać tylko ci, którzy używali jej już wcześniej i kontynuują bez przerwy). Wybór formy wpływa nie tylko na stawkę podatku, ale też na podstawę opodatkowania, wysokość składki zdrowotnej i dostępność ulg.

Zgłoszenie wyboru formy działa asymetrycznie: przy skali podatkowej nie musisz nic zgłaszać, to domyślna forma, jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia. Wybór podatku liniowego albo ryczałtu wymaga pisemnego zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego (albo aktualizacji wpisu w CEIDG) do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu uzyskania pierwszego przychodu w danym roku podatkowym, o czym więcej piszemy w sekcji o zmianie formy. Więcej o różnicach między wszystkimi czterema formami, łącznie z pełnymi tabelami stawek ryczałtu dla różnych branż, znajdziesz w naszym artykule o systemach opodatkowania dla JDG w Polsce. Wybór formy PIT jest przy tym osobną decyzją od rejestracji VAT, o stawkach VAT i limicie zwolnienia podmiotowego pisaliśmy w osobnym artykule.

Ryczałt dla programisty i freelancera IT, kiedy się opłaca

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych jest szczególnie popularny wśród specjalistów IT właśnie dlatego, że koszty prowadzenia jednoosobowej działalności w tej branży bywają niskie (laptop, licencje, ewentualnie biuro rachunkowe), a stawka podatku jest znacznie niższa niż skala czy liniowy. Dla usług związanych z tworzeniem, rozwojem i wdrażaniem oprogramowania (PKWiU dział 62, z wyłączeniem leasingu) obowiązuje stawka 12%. Osoby świadczące usługi pomocnicze, na przykład wsparcie techniczne bez elementu doradczego albo testowanie manualne bez rekomendacji, mogą kwalifikować się do stawki 8,5%, ale granica między 8,5% a 12% bywa sporna, urząd skarbowy patrzy na faktyczny charakter wykonywanych czynności i kod PKWiU konkretnej usługi, nie na nazwę stanowiska w umowie. Doradztwo związane z oprogramowaniem, w tym doradztwo w zakresie zarządzania IT, jest opodatkowane wyższą stawką 15%.

Ważne ograniczenie: ryczałt liczy się od całego przychodu, koszty uzyskania przychodu w ogóle nie pomniejszają podstawy opodatkowania. To sprawia, że ryczałt jest korzystny przy niskich kosztach i mniej korzystny, jeśli w danym roku masz duże wydatki, na przykład kupujesz drogi sprzęt albo zatrudniasz podwykonawcę. Składka zdrowotna na ryczałcie jest kwotą stałą, zależną od rocznego przychodu, w 2026 roku wynosi 498,35 zł miesięcznie przy przychodzie do 60 000 zł, 830,58 zł przy przychodzie 60 000-300 000 zł i 1 495,04 zł powyżej 300 000 zł, a połowę zapłaconej składki możesz odliczyć od przychodu przed obliczeniem podatku. Ryczałt jest dostępny tylko do momentu, gdy przychód z poprzedniego roku nie przekroczył równowartości 2 milionów euro (w 2026 roku to 8 517 000 zł).

Podatek liniowy 19%, kiedy zaczyna wygrywać ze skalą

Podatek liniowy to stała stawka 19% liczona od dochodu (a więc tak samo jak na skali, po odjęciu kosztów i składek społecznych), niezależnie od wysokości zarobków. Nie ma tu progresji, ale też nie ma kwoty wolnej od podatku ani możliwości wspólnego rozliczenia z małżonkiem, a dostęp do większości ulg podatkowych jest ograniczony. Składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu (dużo mniej niż 9% na skali), z minimalną miesięczną składką 432,54 zł (obowiązującą od lutego 2026 do stycznia 2027, licząc od 100% minimalnego wynagrodzenia 4 806 zł), a zapłaconą składkę zdrowotną możesz odliczyć od dochodu albo zaliczyć do kosztów, do rocznego limitu 14 100 zł w 2026 roku.

Ponieważ liniowy nie ma kwoty wolnej, przy niższych dochodach zwykle przegrywa ze skalą, mimo niższej nominalnej stawki. Z naszych wyliczeń dla typowego freelancera IT z niskimi kosztami (przy pełnych składkach społecznych z dobrowolnym chorobowym) wynika, że liniowy zaczyna dawać wyższe „na rękę” niż skala dopiero przy dochodzie rzędu 160 000 zł i więcej, co przy niskich kosztach odpowiada przychodowi rzędu 185 000-190 000 zł rocznie. Poniżej tej granicy skala wygrywa dzięki kwocie wolnej i niższej stawce 12% w pierwszym przedziale. Jest tu jeszcze jedno praktyczne ograniczenie, o którym łatwo zapomnieć: podatku liniowego nie można stosować, jeśli świadczysz usługi na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy w zakresie odpowiadającym czynnościom, które wykonywałeś dla niego na etacie w tym samym roku podatkowym, co bywa istotne dla osób przechodzących z umowy o pracę na własną działalność u tego samego kontrahenta.

Ile zostaje na rękę, przykład liczbowy dla trzech form

Poniższe liczby to orientacyjne wyliczenie dla jednoosobowej działalności świadczącej usługi programistyczne (ryczałt 12%), z rocznymi kosztami rzędu 3 000 zł i pełnymi składkami społecznymi ZUS z dobrowolnym chorobowym (ok. 23 100 zł rocznie w 2026 roku). Rzeczywisty wynik zależy od Twoich realnych kosztów, ulg i terminu, w którym przychody wpływają w ciągu roku, dlatego to nie jest gotowa porada podatkowa, tylko punkt odniesienia.

Widać tu dokładnie mechanizm opisany wcześniej: przy 100 000 zł przychodu skala jeszcze wygrywa dzięki kwocie wolnej, przy 150 000 zł ryczałt już przejmuje prowadzenie, a przy 300 000 zł przewaga ryczałtu nad skalą sięga kilkudziesięciu tysięcy złotych rocznie, głównie dlatego, że składka zdrowotna na ryczałcie nie rośnie proporcjonalnie do przychodu tak, jak 9% dochodu na skali. To jednak wyliczenie dla profilu z bardzo niskimi kosztami, jeśli Twoje realne koszty są wyższe (biuro, sprzęt, podwykonawcy), różnica między formami wygląda inaczej, i to jest dokładnie ten moment, w którym warto policzyć własny wariant z księgową, zamiast kierować się cudzym przykładem. Zespół księgowy MojaFirma modeluje takie porównanie na podstawie Twoich rzeczywistych przychodów i kosztów, zanim złożysz wiążące oświadczenie o zmianie formy opodatkowania. Jeśli dopiero testujesz pracę na własną rękę i nie masz jeszcze zarejestrowanej JDG, podobne wyliczenie kosztowe warto zrobić już na etapie biznes-inkubatora dla freelancerów, zanim zdecydujesz się na pełną rejestrację działalności.

Jak i kiedy zmienić formę opodatkowania

Wybraną formę stosujesz przez cały rok podatkowy, nie da się przejść na inną formę w trakcie roku, nawet jeśli w połowie roku okaże się, że wybór był nietrafiony. Zmianę na kolejny rok zgłaszasz dopiero po uzyskaniu pierwszego przychodu w tamtym nowym roku, co w praktyce oznacza, że decyzję warto podjąć wcześniej, na podstawie prognozy przychodów, a nie czekać do stycznia. Osoby zamykające działalność albo zaczynające ją od nowa po przerwie liczą ten termin od nowa, licząc od pierwszego przychodu w bieżącej działalności.

Najczęstsze błędy przy wyborze formy opodatkowania

Liczenie progu od przychodu z faktur, nie od dochodu. To najczęstsza pomyłka opisana w sekcji o dochodzie i przychodzie: 120 000 zł dotyczy dochodu na skali i liniowym, a próg ten w ogóle nie ma zastosowania do ryczałtu, gdzie liczy się cały przychód według stawki branżowej.

Wybór ryczałtu bez sprawdzenia właściwej stawki PKWiU. Stawka 8,5% bywa kusząca, ale dla typowych usług programistycznych (pisanie, rozwijanie, wdrażanie oprogramowania) właściwa stawka to 12%, a błędna klasyfikacja może skutkować dopłatą podatku z odsetkami za cały okres stosowania zaniżonej stawki.

Przejście na podatek liniowy tylko dlatego, że przychód przekroczył 120 000 zł. Sam fakt przekroczenia progu skali nie oznacza automatycznie, że liniowy się opłaca, jak pokazuje sekcja o punkcie opłacalności, przy niższych dochodach powyżej progu skala wciąż bywa korzystniejsza dzięki kwocie wolnej.

Ignorowanie terminu na zgłoszenie zmiany formy. Zawiadomienie złożone po terminie (po 20. dniu miesiąca następującego po pierwszym przychodzie w roku) skutkuje tym, że urząd traktuje Cię jak podatnika kontynuującego poprzednią formę przez cały rok, niezależnie od Twoich intencji.

Pomijanie ograniczenia liniowego przy usługach dla byłego pracodawcy. Jeśli w tym samym roku podatkowym świadczysz usługi odpowiadające czynnościom wykonywanym wcześniej na etacie dla tego samego podmiotu, podatek liniowy jest wykluczony, niezależnie od tego, jak korzystny byłby rachunkowo.

Najczęstsze pytania

Bibliografia i podstawa prawna

• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592), art. 27 ust. 1 (skala podatkowa), art. 30h (danina solidarnościowa).
• Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, art. 12 (stawki ryczałtu, w tym 12% dla usług związanych z oprogramowaniem).
• Serwis podatki.gov.pl, poradnik „Rozpoczęcie działalności gospodarczej”, sekcja o formach opodatkowania.
• Biznes.gov.pl, „Ile wynosi składka zdrowotna” (stawki 2026 dla skali, liniowego i ryczałtu).

Stan prawny na dzień: 31 sierpnia 2026 roku.

Autor: Walery Kusznirski, prawnik-praktyk w zespole MojaFirma.

Ten artykuł nie stanowi porady podatkowej. Każda sytuacja jest indywidualna i zależy od konkretnych przychodów, kosztów i ulg podatnika, dokładne wyliczenie warto zrobić z księgową przed złożeniem wiążącego oświadczenia o formie opodatkowania.